دشیفراژ
نخستين رو خواني نت هاي موسيقي « دشيفراژ خواني» و نخستين اجراي نت هاي
موسيقي يا ساز « دشيفراژ نوازي » ناميده مي شود که آن ها را به ترتيب مي
توان « يکباره خواني » و « يکباره نوازي» نيز ناميد.در عمل « دشيفراژ» فرد
به هيچ وجه مجاز به اجراي دوباره و يا چندباره نت هاي موسيقي نمي باشدو
بنابراين براي اينکه وي بتواند د راولين بار به بهترين نحو از عهده ي اجراي
نت هاي موسيقي برآيد, لازم است در راستاي دست يابي به دو موضوع؛ يکي تقويت
و گسترش سابقه سازي هاي عميق از مباحث نوشتاري و غير نوشتاري موسيقي در
ذهن و ديگري تقويت تحرک چشم براي رؤيت سريع نت هاي موسيقي اقدام به تمرينات
لازم به صورت گسترده و همه جانبه بنمايد. موضوع سومي نيز لازم است به دو
موضوع اشاره شده افزوده شود و آن تقويت ماندگاري ذهن در رابطه با موارد
نوشتاري و غير نوشتاري آثار موسيقي به هنگام اجراي « دشيفراژ» است.
با توجه به توضيحات اشاره شده سه موضوع کليدي ياري دهنده به عمل « دشيفراژ» به ترتيب زير خواهند بود.
الف- تقويت و گسترش مسبوقات ذهني
ب- تقويت تحرک چشم.
پ- تقويت ماندگاري ذهن.
تمرين دشيفراژ خواني ( يکبار. خواني) همواره لازم است مقدم بر تمرين «
دشيفراژنوازي » 0 يکباره نوازي) در دستور کار فراگيري « دشيفراژ» قرار
گيرد.
« دشيفراژ خواني» ( يکباره خواني ) را مي توان به دو صورت؛ نخست « دشيفر
پارلاتي نت هاي موسيقي » و سپس « دشيفر کانتاتي نت هاي موسيقي » به انجام
رسانيد.
دشيفر نوازي ( يکباره نوازي ) را نيز مي توان به دو صورت نخست؛ « دشيفر
پارلاتي نت هاي موسيقي» همراه با نشان دادن موقعيت آن نت ها روي سيم ساز و
يا کليد ساز ( بدون دميدن, آرشه کشيدن و يا مضراب زدن) اقدام نمود و سپس
اعمال ذکر شده را همراه با دميدن, آرشه کشيدن و يا مضراب زدن به انجام
رسانيد.
نوازندگان سازهاي کلاويه دار و سازهايي مانند: سنتور, قانون و مشابه آن
ها انجام دو مرحله ي اشاره شده در بالا را نخست به تفکيک دست چپ و راست به
نوبت انجام مي دهند و آنگاه با هر دو دست همزمان عمل « دشيفراژ» را تمرين
مي نمايند.
اکنون مي پردازيم به شرح سه موضوع ياري کننده ي عمل دشيفراژ همراه با توضيح زير مجموعه هاي آن ها.
تقوييت و گسترش مسبوقات ذهني:
سابقه سازس هر چه عميق تر از مباحث متنوع نوشتاري و غير نوشتاري موسيقي
در ذهن, موجب شناسايي هر چه سريع تر و آسان تر آن ها توسط حافظه به هنگام
عمل « دشيفراژ» خواهند شد که از راه تمرين فرد يا يکايک مراحل زير حاصل مي
گردد.
الف: نوشتاري ها
1) ريتم: ايجاد زمينه هاي ذهني مطلوب از تصاوير متنوع و متعدد اشکال
ريتم و در نتيجه دستيابي به درک آسان نسبت به آن ها مستلزم بررسي و تجزيه و
تحليل همه جانبه فرد از انواع ريتم يعني: ساده, ترکيبي, بدون سکوت, و در
نهايت ريتم هاي مختلف ( لنگ) مي باشد.
2) اينتروال: درک و پذيرش توناليته اثر مورد نظر, براي کسي که عمل «
دشيفراژ» را انجام مي دهد, نخستين نياز در بخش اينتروال محسوب مي گردد. پس
از اين نياز, تسلط وي بر نت هاي « آلتره» موضوع مهم بعدي اين بخش مي باشد.
بديهي است تشخيص ِ به هنگام فرد نسبت به اتفاق « مدولاسيون» در اثر مورد
نظر, رکن سوم از توانايي هاي وي در عمل دشيفراژ به حساب مي آيد.
3) تمپورال, مترونوميک: فرد اجرا کننده « دشيفر» لازم است ادراک خوبي از
تميز تمپو ارائه شده در اثر مورد نظر را کسب نمايد و پر واضح است که وي پس
از حصول تمپو مورد نظر بتواند آن را ثابت ( بدون کند و يل تند شدن) به
روال« مترونوميک» ادامه دهد.
4) ديناميک: شدت و ضعف صدا در آثار مورد نظر براي « دشيفراژ» به دو گونه
يک باره و تدريجي بروز مي نمايد. بنابراين فرد اجرا کننده ي دشيفر لازم
است در زمينه موارد متنوع « ديناميک» سابق سازي هاي خوبي در ذهن به وجود
آورد.
5) آگوگيگ: اين مورد نيز مانند مورد « ديناميک» مي تواند به دو صورت
تدريجي و يک باره, تمپو ارائه شده در آثاري مورد نظر براي « دشيفراژ» را
تندتر و کندتر نمايد. بديهي است هر گونه سابقه سازي هاي ذهني فرد نسبت به
تمام موارد« آگوگيگ» , رويارويي يک باره با آن ها را به هنگام « دشيفراژ»
براي وي سهل تر مي نمايد.
ب: غير نوشتاري ها:
1) اکول: شيوه ي انجام و چگونگي مرتبط شدن فرد اجرا کننده موسيقي با ساز, آواز, رهبري ارکستر و … را اکول گويند.
اکول به هنگام عمل دشيفراژ معمولاً دستخوش بي توجهي و با کم التفاتي
محسوس فرد اجراء کننده « دشيفر» مي شود. بنابراين رعايت و پايبندي به اصول
مقرر شده در رابطه با اکول يکي از الزامات, به هنگام عمل« دشيفراژ» به حساب
مي آيد.
2) سونوريته: سونوريته را در معني لغوي « پرآهنگي» گويند. صدادهندگي
مطلوب و زيبا در ساز, آواز ارکسترو …. صداي « سونور» ناميده مي شود.
«سونوريته» نيز مانند « اکول» به هنگام عمل « دشيفراژ» کيفيت مطلوب و
زيباي خود را از دست مي دهد. بنابراين توجه به اين نکته در هنگام اجراي «
دشيفر» امري ضروري و اجتناب ناپذير خواهد بود.
3) موزيکاليته: اجراي موسيقايي آثار يعني رعايت نمودن بسياري از نکات و
ظرايف مقرر شده در اصول اجرا براي اين امر و به عبارتي ديگر يعني «
موزيکال» اجرا نمودن آثار موسيقي.
اين که اجرا کننده « دشيفر» بتواند در اولين مرتبه ي ارتباط اجرائي خود
با نت ها در آثار موسيقي, آن ها را کاملاً « موزيکال» نيز اجرا نمايد, بدون
ترديد انتظاري بس دشوار و پيچيده به نظر مي رسد. با اين حال از اجراي يک «
دشيفراژ» جامع و کامل چنين انتظار ميرود که فرد اجرا کننده « دشيفر» اثر
موسيقي مورد نظر را با رعايت کامل نکات و ظرايف « موزيکاليته» اجرا نمايد.
تقويت تحرک چشم.
ضرورت وادار نمودن چشم براي حرکت به جلو به هنگام مطالعه, بدين معني است
که چشم, خود به خود ميل حرکت به جلو را ندارد. بنابراين تعقيب نحوه ي عاجل
نت هاي موسيقي توسط چشم امري است ممارستي و لزوماً با تمرينات متعدد و
متنوع به شرح ارائه شده, حاصل مي گردد.
الف: الگوهاي ريتم.
هر خط ريتم متشکل است از الگوهاي متنوع ريتم که در کنار هم نوشته مي
شوند. با بهره جويي از حافظه موقت و بنابر وادار نمدن چشم به ديدن الگوي
ريتم قبلي روي الگوي ريتم بعدي و تداوم بخشيدن به اين امر تا انتهاي خط
ريتم نوشته شده, عمل تحرک چشم به جلو را تا دستيابي به توانائي هاي لازم در
اين زمينه, ممارست مي نماييم.
بنابر تعريف ارائه شده, نقطه ي ديد چشم فرد, همواره در يک مرحله جلوتر
از اجراي هر الگوي ريتم قرار خواهد گرفت. به عبارتي : زماني که فرد در حال
اجراي يک الگوي ريتم مي باشد, در اين زمان نگاه چشم وي روي الگوي بعدي ريتم
قرار مي گيرد و بدين ترتيب اين عمل تا انتهاي خط ريتم نوشته شده ادامه مي
يابد.
مورد اشاره شده را روي چهار نوع از خط ريتم به ترتيب آمده در زير به اندازه ي لازم تمرين مي نمائيم.
• خط ريتم ساده بدون سکوت
• خط ريتم ترکيبي بدون سکوت
• خط ريتم ساده با سکوت
• خط ريتم ترکيبي با سکوت
• خط ريتم مختلط ( لنگ)
ب: نت هاي اينتروال.
يک رديف از نت هاي اينتروال را که به صورت فواصل متصل ( پيوسته) بر روي
پنج خط حامل نوشته شده است, در مقابل ديدگان خود قرار مي دهيم. اکنون به
همان ترتيبي که در رابطه با الگوهاي ريتم در خط ريتم تاکيد شده است, نام هر
نت اينتروال لازم است روي نت بعدي ذکر گردد. به عبارتي ديگر زماني که فرد
در حال گويش نام يک نت اينتروال است, در اين زمان نگاه چشم وي نت اينتروال
بعدي قرار مي گيرد و بدين ترتيب اين عمل تا انتهاي خط اينتروال نوشته شده,
ادمه مي يابد.
تمرين اشاره شده لازم است روي خط اينتروال به صورت منفعل ( پرش) نيز
انجام گيرد. بديهي است انجام اين تمرين براي فرد با توجه به پرش نت ها به
مراتب دشوارتر از حالت پيوسته نت هاي اينتروال خواهد بود.
تمرينات ارائه شده در بخش « تقويت تحرک چشم» باعث تقويت هرچه بيشتر حافظه موقت نيز خواهد شد.
تقويت ماندگاري ذهن.
حضور بدون وقفه ( ماندگاري) ذهن در مسير انجام هر مورد را مي توان «
توکِز » ناميد. بنابراين دامن زدن به هر چه طولاني تر شدن مسير انجام يک
مورد همراه با تعقيب بدون وقفه ي ذهن را مي توان به منزله ي ممارست فرد
براي دستيابي وي به تمرکز پايدار قلمداد نمود.
بدون ترديد, در عمل « دشيفراژ » نياز وافر فرد به تمرکز پايدار امري است بسيار ضروري و اجتناب ناپذير.
وقتي با نت هايي از موسيقي روبه رو مي شويم که تا پيش از آن هيچ گاه آن
ها را بدان ترتيب رؤيت ننموده و اجرا نکرده ايم و اکنون با انتظاري بس
گسترده و دشوار مي خواهيم يکايک موارد اشاره شده در فوق نيز, در اثر موسيقي
مورد نظر براي « دشيفراژ» تحقق يابد, بديهي است نياز فرد اجراء کننده «
دشيفر» به امر تمرکز کاملاً مشهود و نمايان مي گردد.
حضور بدون وقفه ي ذهن ( ماندگاري ذهن) در مسير انجام يک مورد را مي توان
با استفاده از تمرينات ارائه شده در زير به تدريج تقويت نموده و تداوم
بخشيد.
الف: شمارش معکوس اعداد.
پيگيري شمارش معکوس اعداد, مستلزم توجه ذهن به ترتيب معکوس آنان در پي
هم است. اين مورد که لازم است با رعايت « تمپو» معين انجام پذيرد خود باعث
تمرين حضور بي وقفه ذهن در فرد خواهد شد. به اين تمرين بايد به سه روال
اشاره شده در زير تا پيش از رسدن موضوع به حافظه طوطي وار فرد, پيگيري و
اقدام شود.
• شمارش معکوس اعداد به صورت پيوسته.
• شمارش معکوس اعداد به صورت دهگان.
• شمارش معکوس اعداد به صورت صدگان.
ب: الگوهاي دوتائي, سه تائي, برودري و گرافيکي.
1 ) گام ها
گويش اسامي نت هاي گام چه به صورت بالارونده و يا پايين رونده به روال
دوتايي, سه تايي, برودري و فيگورهاي گرافيکي نيز مستلزم معطوفيت ذهن فرد
نسبت به ترتيب انجام آن ها در پي هم است.
بدبهي است اين الزام نيز مي تواند در جهت تمرين حضور بي وقفه ( ماندگاري) ذهن و تداوم بخشيدن به آن کمک بسيار مؤثر و فراواني بنمايد.
مشروط بر اينکه اجراي اين تمرين همواره برخوردار از « تمپو» معين و ثابت نيز باشد.
2 ) فواصل متنوع.
ذکر اسامي نت هاي متنوع به صورت دوتايي, سه تايي, برودري و فيگورهاي
گرافيکي نيز لزوم توجه و پيگيري ذهن فرد نسبت به چگونگي ترتيب انجام آن ها
را در پي خواهد داشت. بدين ترتيب طول زمان توجه ذهن فرد در نتيجه ماندگاري
پيگيرانه آن از راه تمرينات با رعايت تمپو ثابت به مرور بيشتر خواهد شد.
بديهي است انجام اين تمرينات براي دستيابي فرد به امر حضور پايدار و بدون
وقفه ذهن وي به هنگام عمل « دشيفراژ» بسيار مفيد و مؤثر خواهد بود.
www.guitar4all.com
